O Día da Ciencia en Galego no IES Praia Barraña

O vindeiro mércores 4 de novembro celébrase o Día da Ciencia en Galego. Vós xa sabedes que as linguas son unha riqueza e que todas son válidas para falar e escribir sobre calquera tema. Porén, aínda hai quen pensa que hai linguas máis idóneas que outras para facer ciencia. Por iso, neste día insistimos en que non só se pode facer ciencia en galego, senón que hai grandes científicos facendo ciencia en galego. É o caso do biólogo Xurxo Mariño que investiga no campo da neurociencia. Teremos a oportunidade de escoitalo en directo, durante a proxección da videoconferencia, "A máquina que constrúe a mente e a realidade". Así celebraremos este Día da Ciencia en Galego no IES Praia Barraña. De momento, déixovos este vídeo de Xurxo Mariño.

Mates e cultura científica

"Una de mates" é unha produción da Cátedra de Cultura Científica da Universidade do País Vasco. Moi recomendable para todos e todas os que desfrutades aprendendo mates a través de vídeos divertidos e de curta duración... Emítense os mércores ás 23:30 en "La 2" de TVE, no programa de divulgación científica "Órbita Laika". Neste amosan como calcular o volume dun cilindro e axúdannos a entender a importancia de saber calculalo. A ver se vos resulta interesante.

Yondelis de Pharmamar primeiro antitumoral español aprobado en Estados Unidos

Ecteinascidia turbinata, organismo do que se obtivo inicialmente a trabectedina

 Na percura de novos principios activos para fabricar medicamentos, as industrias farmacéuticas estudan todo tipo de seres vivos. Foi así como os investigadores da empresa  Pharmamar, fundada en Galicia hai 30 anos, deron coa trabectedina, unha molécula que destrúe as células tumorais dos sarcomas de tecidos brandos como o cancro de ovario, en fases avanzadas da enfermidade. Inicialmente obtívose da Ecteinascidia turbinata, pero na actualidade prodúcese de maneira sintética.
O medicamento leva anos comercializándose en Europa co nome de Yondelis e este mes a axencia americana de alimentos e medicamentos acaba de aprobar o seu uso. Deste xeito, un antitumoral desenvolvido en Galicia, convírtese no primeiro fármaco español aprobado nos Estados Unidos.
Isto danos unha idea da calidade da investigación científica que se leva a cabo no noso país.

Día mundial contra o cancro de mama

Todo comeza un día tras unha consulta médica ou unha autoexploración. A aparición dun bulto no peito é o sinal de alarma. A partir dese momento, é fundamental actuar con rapidez. Hai que confirmar que se trata dun cancro de mama Para iso realízase unha biopsia. Se o resultado é positivo, é dicir, se se detectan células cancerosas, hai que extirpar o tumor. Así se evita que as células malignas migren a outros órganos e se produza a temida metástase. O tecido óseo é un dos primeiros que tentarán colonizar. 

O cancro de mama é o que ten maior incidencia entre as mulleres, aínda que tamén se poden dar casos en homes. A prevención, o acceso a tratamentos eficaces e a investigación médica son as bases da loita contra este cancro. O diagnóstico precoz, nas fases iniciais da enfermidade, é fundamental para que o tratamento teña éxito. 

Aínda que, na actualidade, moitas mulleres conseguen superar o cancro de mama, confiemos en que, a longo prazo, a investigación consiga a cura definitiva desta enfermidade.

16 de outubro Día Mundial da Alimentación

Tal día coma hoxe, hai 70 anos, creouse a Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura, FAO. A misión deste organismo é concienciar do problema da alimentación no mundo e loitar para erradicar a fame, a inseguridade alimentaria, a desnutrición e a pobreza. Tamén impulsar o progreso económico e social para todos, e a utilización sostible dos recursos naturais. O lema deste ano é: O reto da fame cero. Unidos por un mundo sostible.

O reto da fame cero significa:

• Cero retraso no crecemento de nenos e nenas menores de dous anos.
• Que o 100% das persoas teñan acceso a unha alimentación axeitada ao longo de todo o ano.
• Que tódolos sistemas alimentarios sexan sostibles.
• Aumentar o 100% a produtividade e o ingreso dos pequenos produtores.
• Cero desperdicio de alimentos e perdas postcolleitas. 

O seguinte vídeo, amósanos as dimensións que acada o desperdicio de alimentos nos países máis desenvolvidos do planeta e como afecta este desperdicio aos países produtores, menos desenvolvidos.

Podémonolo permitir?

Premio Nobel de Química 2015

Lindahl, Modrich e Sancar

Un médico sueco, un bioquímico estadounidense e un médico turco son os gañadores do Premio Nobel de Química 2015.  Que teñen en común as investigacións de Tomas Lindahl,   Paul L.Modrich  e Aziz Sancar? Que  todas están relacionadas co estudo dos mecanismos de reparación do ADN.

Esta molécula que controla o funcionamento da célula, sufre danos constantes pola acción de axentes físicos e químicos, estes danos son a principal causa de cancro. Por sorte para nós, a celula posúe unha boa caixa de ferramentas, para reparalos. Os equipos dirixidos por estes investigadores contribuíron a descifrar os misterios desta caixa. Un novo Premio Nobel para a investigación no ADN e un novo paso cara á curación do cancro.

Buracos Negros nun Universo Violento

É o título do vídeo que vos deixo para a fin de semana. Para que lle deades un repaso rápido aos buracos negros que tanto vos interesan. Hoxe preguntabades que pasa no interior dos buracos negros. Non se pode saber porque atrapan a luz. Todo o que ocorre máis alá do horizonte de sucesos é un misterio. So se pode investigar o que pasa no seu entorno inmediato.

25 anos do inicio do Proxecto Xenoma Humano

Hoxe, 1 de outubro, cúmprense 25 anos dende o inicio do Proxecto Xenoma Humano. Entre 1990 e 2003, o traballo de  varios grupos de investigadores de distintos países, revelou a secuencia completa do ADN humano. A xenómica, ao permitir o estudo simultáneo de tódolos xenes dun ser humano, fixo posible a aparición da chamada medicina personalizada ou medicina xenómica. Un dos investigadores máis destacados neste campo é o galego Anxo Carracedo que acaba de recibir o Premio Nacional de Xenética.

E se esta noite non podemos ver a eclipse?

Pode que o topónimo Boiro veña da palabra boira que significa néboa. Inda por riba, para nós, a eclipse de superlúa vai ter o seu máximo na madrugada do luns.  Que pasa se a néboa, ou o sono (ás catro da madrugada dun luns, o ideal é estar durmindo) non nos permiten ver a eclipse?

Pois que podemos botar man da tecnoloxía e descargarnos este predictor e simulador de eclipses para Android (para IOS debe haber o equivalente no App store) e ver comodamente a eclipse, cando mellor nos veña.
Aquí tedes  o enlace para descargalo no voso teléfono móbil:

https://play.google.com/store/apps/details?id=calcEclipsi.src

Sexa en directo ou por Internet...non vola perdades!!

Como ver a eclipse total da superlúa "da colleita"

Na noite do domingo ao luns, se o ceo está despexado, veremos unha eclipse total de superlúa.

Para nós o horario da eclipse será este:

• Comezo da eclipse parcial: 3:07h
• Comezo da eclipse total: 4:11h
• Máximo da eclipse 4:47h
• Final da eclipse total 5:23h
• Final da eclipse parcial 6:27

As eclipses orixínanse pola traslación da Lúa arredor da Terra. Aparecen cando a Terra ou a Lúa, se bloquean temporalmente a chegada da luz do Sol a unha á outra. Así, ás veces, durante a Lúa nova, a sombra da Lúa cae sobre a Terra e prodúcese unha eclipse de Sol. Outras, durante a Lúa chea, a sombra da Terra proxéctase sobre a Lúa e orixina unha eclipse de Lúa.

Unha eclipse só pode producirse cando o Sol, a Lúa e a Terra están perfectamente aliñados.

Como a órbita da Lúa non está no mesmo plano que a órbita  da Terra, as eclipses de Lúa prodúcense moi poucas veces ao longo do ano.

A eclipse de Lúa comeza cando a Lúa entra na penumbra da Terra. Cando entra por completo na umbra, escurécese e ten lugar unha eclipse total de Lúa. Ás veces, a curvatura da luz ao atravesar a atmosfera fai que a Lúa se vexa vermella.

Recoméndovos que poñades o espertador para un pouco antes do máximo e vos levantedes a velo. Ánimo!

Perpetual Ocean (2005-2007)

Vídeo Ángeles Alvariño. Día da Ciencia en Galicia 2015

Comezamos o curso nun día sinalado

Benvidos e benvidas, precisamente hoxe que se cumpren 180 anos da chegada, o 15 de setembro de 1835, do naturalista británico, Charles Darwin, ás Galapagos, un arquipélago de illas volcánicas situadas no Pacífico, ao oeste de Ecuador. Darwin, viaxaba a bordo do barco HMS Beagle, nunha  expedición científica que se prolongou durante cinco anos.

Nas Galapagos, Darwin recolleu e documentou unha gran cantidade de especies, que estudaría ao seu regreso a Inglaterra.

Co paso dos anos, acabou centrándose na súa colección de pimpíns, 15 especies de pequenos paxaros, moi parecidos entre si pero que se diferenciaban polo tamaño e forma do peteiro.

Darwin deduciu que os peteiros eran adaptacións dos pimpíns aos distintos tipos de alimentos dispoñibles en cada illa. O estudo dos pimpíns permitiu a Darwin explicar como se podía producir a especiación e foi, xunto co estudo das outras especies recolectadas nas illas Galápagos, fundamental para o desenvolvemento da súa Teoría da Evolución por Selección Natural.

Cultura científica, para que?

Stephen Hawking experimentando a gravidade cero

E se no lo explicara Stephen Hawking? Que por que el? Por moitas razóns. Porque revolucionou a Física durante a segunda metade do século XX, porque seguramente vistes a película sobre a súa vida, "A teoría do todo", porque é un gran divulgador científico, porque é moi posible que este ano reciba, por fin, o Premio Nobel de Física, en fin, por moitas razóns.

Pero, sobre todo, porque hai 26 anos, cando recibiu o Premio Príncipe de Asturias da concordia, pronunciou un discurso no que deixou moi clara a importancia da cultura científica na sociedade actual. Recoméndovos que o leades con atención.

"Gustaríame dicir algunhas palabras sobre a consciencia e actitudes públicas ante a ciencia e a tecnoloxía. Gústenos ou non, o mundo no que vivimos cambiou moito no último século, e probablemente cambiará aínda máis nos próximos cen anos.

A algúns gustaríalles deter estes cambios e volver ao que eles consideran unha época máis pura e máis simple. Pero a historia ensina que o pasado non foi tan marabilloso. Non foi tan malo, é certo, para unha pequena minoría privilexiada, aínda que tamén eles careceron dos beneficios da medicina moderna e mesmo os partos constituían un alto risco para as mulleres. Para la maioría da poboación a vida era sórdida, brutal e curta. 

En calquera caso, aínda que un o quixese non podería retrasar o reloxo do tempo cara a unha época anterior. O coñecemento e las técnicas non poden ser relegados ao esquecemento nin se poden impedir máis avances no futuro. Mesmo se todo o presuposto gobernamental para a investigación se suprimise, a forza da competencia entre as empresas traería avances tecnolóxicos. Tampouco ninguén podería impedir que as mentes inquisitivas pensaran sobre as ciencias básicas, aínda que non se lles pagase por facelo. O único camiño para evitar novos avances sería un estado mundial totalitario, que suprimise calquera innovación. Pero a iniciativa e o enxeño humanos son tales que non terían éxito. Todo o que lograrían sería diminuír o ritmo do cambio. 

Se admitimos que non é posible impedir que a ciencia e a tecnoloxía cambien o mundo, podemos polo menos intentar que eses cambios se realicen na dirección correcta. Nunha sociedade democrática, isto significa que os cidadáns necesitan ter uns coñecementos básicos das cuestións científicas, de modo que poidan tomar decisións informadas e non depender unicamente dos expertos. Hoxe en día, a sociedade ten unha actitude ambivalente con respecto á ciencia. Dáse por feito o continuo aumento do nivel de vida, froito dos novos avances da ciencia e a tecnoloxía. Mais tamén se desconfía da ciencia porque non se entende. Esta desconfianza reflíctese na caricatura do científico louco, traballando no seu laboratorio para producir un Frankenstein. E é tamén un elemento importante do apoio que teñen os partidos verdes. Pero, por outra parte, a xente ten un gran interese polos asuntos científicos, particularmente a astronomía, como o demostra a enorme audiencia que teñen as series de televisión sobre o cosmos, ou de ciencia ficción. 

Que se pode facer para aproveitar ese interese e dar aos cidadáns a educación científica que necesitan para tomar decisións informadas en temas como a "chuvia ácida", o "efecto invernadoiro", as armas nucleares ou a enxeñería xenética? Claramente, a base debe estar no que se ensina nos colexios. Pero a ciencia, no ensino escolar, é presentada a miúdo dun modo árido e sen interese. Os nenos a aprenden de memoria para aprobar os exames, pero non ven a súa importancia no mundo que os rodea. Ademais, a ciencia ensínase a miúdo en forma de ecuacións. E aínda que as ecuacións son unha forma concisa e exacta de escribir ideas matemáticas, ao mesmo tempo atemorizan á maior parte da xente. Cando escribín recentemente un libro de divulgación científica, fun advertido que cada ecuación que incluíse rebaixaría as vendas á metade. Incluín unha soa, a máis famosa de Einstein, E=mc2. Quizais tería vendido o dobre sen ela. 

Científicos e enxeñeiros tenden a expresar as súas ideas en forma de ecuacións, porque necesitan coñecer os valores exactos das cantidades. Pero para outras persoas unha comprensión substancial dos conceptos científicos é suficiente. E isto pode expresarse mediante palabras e diagramas, sen o uso de ecuacións. 

A ciencia que a xente aprende nos colexios pode proporcionarnos un marco básico. Pero o ritmo do progreso científico é agora tan rápido, que sempre hai novos avances que xurdiron despois de que un deixou a escola ou a universidade. Eu nunca aprendín nada sobre bioloxía molecular ou transistores no colexio, e porén a enxeñería xenética e las computadoras son dous dos avances que probablemente cambiarán máis a nosa forma de vivir no futuro. Libros populares e artigos das revistas sobre ciencia poden axudar a coñecer novos avances. Pero incluso o máis exitoso libro de divulgación é lido só por unha pequena parte da poboación. Unicamente a televisión pode conseguir unha audiencia masiva. Hai moi bos programas científicos na televisión, pero algúns só presentan as marabillas científicas como algo máxico, sen explicalas ou sen mostrar como encaixan no marco da ciencia. Os produtores de programas científicos para a televisión deberían comprender que teñen a responsabilidade de educar ao público, e non soamente de entretelo. 

Cales son os temas científicos sobre los cales a xente deberá tomar decisións no futuro? Sen dúbida, o máis urxente é o das armas nucleares. Outros problemas globais, como o subministro de alimentos ou o "efecto invernadoiro", teñen un desenvolvemento relativamente lento. En cambio, unha guerra nuclear podería significar en poucos días o fin de toda a vida humana sobre a Terra. A distensión entre o Leste e o Oeste, iniciada por Mr. Gorbachov e a  Perestroika, significou que o perigo dunha guerra nuclear desvaneceuse na conciencia dos cidadáns. Pero o perigo segue aí mentres existan armas suficientes para destruír varias veces o noso mundo. As armas soviéticas e americanas continúan programadas para atacar as principais cidades do hemisferio norte. Bastaría un erro de ordenador ou unha rebelión das persoas encargadas dos mísiles, para iniciar unha guerra global. É moi importante que a sociedade comprenda o perigo, e presione a tódolos gobernos para conseguir acordos de redución de armamento. Probablemente non sería práctico suprimir por completo as armas nucleares, pero si podemos diminuír o perigo ao reducir o seu número. 

Se logramos evitar unha guerra nuclear, aínda quedan outros perigos que poderían destruírnos. hai un chiste de humor negro que di que o motivo de que non teñamos sido contactados por una civilización allea á nosa, é porque as civilizacións tenden a destruírse a si mesmas cando alcanzan o noso nivel. Non obstante, eu teño suficiente fe nos homes para crer que isto non será así.

Unha vez más, gustaríame dar as grazas ao Príncipe de Asturias e á súa Fundación polo Premio da Concordia, 1989. 

Á miña esposa e a min gustounos vir a España, e sentímonos honrados por ter recibido o Premio. “

 Que vos parece?

Un pouco de humor para empezar

Que se cumpran os vosos soños

Esta semana empezades a recibir as notas finais e facedes cábalas sobre o voso futuro. Por iso, e esta vez de verdade, xa para rematar, déixovos a historia de Alejandro Pan Vázquez. Un novísimo neurocientífico da Coruña que está comezando o seu doutorado en neurobioloxía do desenvolvemento no King's College de Londres, baixo a supervisión do investigador español Óscar Marín. Para poder costearse esta formación conseguiu unha beca do consello de ciencia para a investigación médica. Recoméndovos que leades o artigo da Voz de Galicia no que se detalla a súa inspiradora traxectoria.

Philae acaba de espertar

Aínda que acabo de despedirme de vós, a actualidade científica, non para. Así que aquí estou outra vez. Lembrádesvos da sonda Rosetta da axencia espacial europea, da ESA? E do seu módulo Philae? O que se pousou sobre o cometa 67P/Churyumov-Gerasimenko? O que caiu nunha fenda escura e entrou en hibernación no mes de novembro, deixándonos coas ganas de saber máis do cometa? Seguro que si. Pois, onte entrou de novo en funcionamento e comunicouse coa Terra. Por certo, noraboa a todos e todas, polo seguimento das noticias científicas que fixestes durante todo o curso dende os vosos blogues. Grazas por compartir tantos achádegos interesantes. Procurade non perder o bo costume de estar ao día das novidades que se están a producir en tódolos eidos do coñecemento, nomeadamente no da ciencia. Ánimo!

Biodiversidade para o desenvolvemento sostible

Para terminar este curso e aproveitando que estamos no decenio das Nacións Unidas sobre a biodiversidade, imos repasar este concepto, moi simple pero esencial para entender o que nos xogamos cada vez que unha especie desaparece para sempre do planeta.

A biodiversidade ou diversidade biolóxica é a variedade de seres vivos que existen na Terra. Este termo refírese tanto á variedade de especies como ás diferenzas xenéticas entre individuos da mesma especie. A extinción de especies provoca a perda de biodiversidade.

Ao longo da historia da vida na Terra, as especies apareceron, poboaron o planeta durante un tempo máis ou menos longo e finalmente desapareceron para sempre. Este proceso progresivo e continuo coñécese como extinción de fondo.  Moi diferentes son as extincións masivas que provocan a desaparición repentina de moitas especies en moi pouco tempo.
O rexistro fósil fálanos de cinco extincións en masa e destas a máis coñecida é , sen dúbida, a que tivo lugar hai 65 millóns de anos, foi provocada pola caída dun asteroide no Golfo de México e acabou cos dinosauros. 

Unha boa parte da comunidade científica pensa que o ritmo de extinción de especies que se está producindo na actualidade é o correspondente a unha extinción en masa, a sexta, provocada esta vez polo ser humano e o seu modelo de desenvolvemento insostible que causa contaminación, quentamento global, sobreexplotación dos recursos, desertización, sobrepoblación e perda de biodiversidade.

Vivimos nun planeta que dispón de recursos suficientes para satisfacer as necesidades de tódolos seres humanos que o habitamos. Falamos de necesidades básicas de alimentos, roupa, vivenda ou transporte, entre outras. Agora ben, a Terra, aínda sendo inmensamente rica, non contén recursos suficientes para satisfacer a nosa cobiza, a nosa demanda implacable dun número cada vez maior de bens de consumo que acumulamos e renovamos sen ningún control. Consideramos que vivimos moi ben e non estamos dispostos a renunciar á nosa forma de vida.
O termo desenvolvemento sostible alude a posibilidade de, introducindo cambios moi importantes, conseguir unha boa calidade de vida para todos e todas, sen poñer en perigo as necesidades das xeracións futuras. Porque o planeta Terra non nos pertence, só estamos aquí de paso. Recordádeo mentres desfrutades dos meses de verán. Boas vacacións!

8 de xuño, día mundial dos océanos

Océano san, planeta san

Os océanos cobren tres cuartas partes da superficie terrestre e son o hábitat de millóns de seres vivos. Deles depende a produción dunha boa parte dos alimentos que consumimos. Ademais inflúen de maneira decisiva na regulación do clima e participan no ciclo da auga. 

Os océanos están ameazados pola contaminación - especialmente por plástico - o cambio climático, a sobrepesca, e a acidificación.

A celebración do día mundial dos océanos debería servir para lembrarnos o papel fundamental que xogan os océanos na nosa vida diaria. Tamén para informarnos do impacto que sobre eles ten a actividade humana e crear un movemento cidadán mundial a favor dos océanos.

Día Mundial do Medio Ambiente

O lema deste ano é :

"Sete mil millóns de soños, un só planeta, consume con moderación". 

O planeta contén auga, alimento e enerxía para todos nós: sete mil millóns de seres humanos. Pero o noso consumo está superando a capacidade que ten o planeta para producir estes recursos de maneira sostible. Só a súa xestión responsable nos permitirá compatibilizar a prosperidade coa conservación do medioambiente.